Yöntem

EMDR nedir ve seans nasıl işler

EMDR, adını göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme ifadesinden alan, belirli bir anının hatırlanma biçimi üzerinde çalışan yapılandırılmış bir yaklaşımdır. Konuşma kadar, dikkatin yönlendirilmesi de sürecin parçasıdır.

Odağı: Bugün hâlâ canlı etkisini sürdüren bir anı
Seans biçimi: Hazırlık, hedef anıya odaklanma, çift yönlü uyaran
Süre yapısı: Hedef anı sayısına ve hazırlığa göre değişir
Kimler için: Ruhsatlı bir ruh sağlığı uzmanıyla yapılan değerlendirmede belli olur

EMDR neye dayanır

EMDR, rahatsız edici bir yaşantının zihinde tam olarak işlenmeden kalabileceği düşüncesine dayanır. Bu yaklaşıma göre bazı anılar, üzerinden zaman geçmesine rağmen ilk günkü canlılığıyla kalır; görüntü, beden duyumu ve o anki inanç birbirine bağlı bir paket halinde saklanır. Bugün benzer bir ipucuyla karşılaşıldığında bu paket bütün halinde devreye girer ve kişi olayı hatırlamaktan çok yeniden yaşıyor gibi hisseder. Yöntem, bu anıya kontrollü biçimde yaklaşırken dikkati aynı anda başka bir uyarana bölmeyi esas alır; buna çift yönlü uyaran denir ve göz hareketi, dokunma ya da ses yoluyla verilebilir. Amaç anıyı silmek değildir, kimse yaşadığını unutmaz. Hedeflenen, anının hatırlandığında taşıdığı yükün azalması ve olayın geçmişte kalmış bir olay gibi konumlanmasıdır. Bu nedenle çalışma anıyı anlatmaktan ibaret değildir; anlatmakla işlemek aynı şey sayılmaz. Yöntemin adındaki yeniden işleme ifadesi tam olarak bu farkı anlatır ve sürecin neden aşamalı yürütüldüğünü açıklar. Anının hangi parçasının hedef alınacağı da baştan birlikte belirlenir.

Bir EMDR seansı neye benzer

Bir EMDR seansı, hedef alınacak anının önceden birlikte belirlenmesiyle başlayan aşamalı bir görüşmedir. Süreç doğrudan anıya dalmakla açılmaz; önce kişinin zorlandığında başvurabileceği sakinleşme yolları çalışılır, çünkü çalışmanın kontrol edilebilir kalması esastır. Hedef belirlendikten sonra danışandan anıyla ilgili görüntüyü, o anla ilişkili düşünceyi ve bedeninde hissettiği yeri aklında tutması istenir. Uzman bu sırada kısa aralıklarla çift yönlü uyaran verir; danışan aralarda ne fark ettiğini kısaca söyler ve süreç bu farkın peşinden ilerler. Konuşma miktarı bazı seanslarda beklenenden azdır, çünkü işin bir bölümü sessizce yürür. Seans sonunda kişinin gün içinde kendini toparlayabileceği bir kapanış yapılır. Anı çalışması açıldıktan sonra günler içinde yeni çağrışımların gelmesi olağan kabul edilir ve bir sonraki görüşmede ele alınır. Uygulama biçimi kişiye göre uyarlanır; göz hareketi rahatsızlık veriyorsa ses ya da dokunma yoluyla verilen uyaran tercih edilebilir. Bu seçim danışana sorulur ve süreç içinde değiştirilebilir. Odada ne olacağı her aşamada önceden anlatılır.

Tipik süre ve sıklık nasıl belirlenir

EMDR'de süre, çalışılacak hedef anı sayısına ve hazırlık aşamasının ne kadar sürdüğüne göre belirlenir. Tek bir olayın etrafında toplanmış bir yük ile yıllara yayılmış ve birbirine bağlanmış birçok yaşantı, aynı takvimle çalışılmaz; bu yüzden başlangıçta bir sayı vermek mümkün değildir. Hazırlık aşaması bazı kişilerde uzun sürer, çünkü anıya yaklaşmadan önce yeterli iç dengenin kurulması gerekir ve bu aşama atlanmaz. Sıklık çoğunlukla düzenli tutulur, zira açılan bir çalışmanın uzun aralıklarla askıda kalması istenmez. Uzmanla birlikte belirlenen bir hedef listesi süreç boyunca güncellenir; bazı hedefler beklenenden hızlı, bazıları daha yavaş ilerler. Sürecin nasıl gittiği görüşmelerde açıkça konuşulur ve gerekirse yavaşlatılır. Bu ayar teknik bir tercih değil, kişinin taşıyabildiğine göre yapılan bir düzenlemedir. Ayrıca hazırlık aşaması boşa geçen bir dönem değildir; orada öğrenilen sakinleşme yolları çalışma bittikten sonra da kullanılabilir kalır. Süreç içinde ara vermek gerekirse bu, sürecin başarısızlığı olarak okunmaz. Ne zaman durulacağı da birlikte kararlaştırılır.

Hangi durumlarda gündeme gelir

EMDR, belirli bir olayın ya da olaylar dizisinin bugün hâlâ canlı biçimde etkisini sürdürdüğü durumlarda gündeme gelir. Kişinin kendi ifadesiyle üzerinden zaman geçtiği halde anlatırken zorlandığı, hatırlatıcılardan kaçındığı ya da beklenmedik anlarda o anın geri döndüğü tablolar bu çerçevede konuşulur. Yöntemin gündeme gelmesi, yaşananın büyüklüğüyle ilgili bir ölçüt değildir; küçük sayılan olaylar da kişide kalıcı iz bırakabilir ve bu iz çalışma konusu olabilir. Öte yandan EMDR her durumda ilk seçenek olarak konuşulmaz. Kişinin o dönemdeki dengesi, günlük yaşamının düzeni ve destek kaynakları değerlendirmenin parçasıdır; bunlar zayıfsa önce dengeyi güçlendiren bir çalışma yapılması sık görülür. Kimin için uygun olduğu kararı, kişinin öyküsünü bütün olarak gören bir uzman tarafından verilir. Kayıp, kaza, ani bir haber ya da uzun süre devam etmiş zorlayıcı bir dönem gibi çok farklı içerikler aynı çerçevede konuşulabilir. Belirleyici olan olayın türü değil, bugün bıraktığı izin canlılığıdır. Bu izin ne kadar canlı olduğu ilk görüşmelerde birlikte değerlendirilir.

Sınırları ve yanlış bilinenleri

EMDR ile ilgili en sık karşılaşılan yanlış bilgi, göz hareketinin tek başına iyileştirici bir teknik olduğudur. Çift yönlü uyaran sürecin bir parçasıdır, tamamı değildir; öncesindeki hazırlık, hedefin belirlenmesi ve sonrasındaki bütünleştirme aşamaları olmadan tek başına uygulanmaz. İkinci yaygın yanılgı, yöntemin anıyı sildiğidir; kişi yaşadığını hatırlamaya devam eder, değişen hatırlamanın taşıdığı yüktür. Üçüncüsü, sürecin her zaman hızlı sonuçlandığı beklentisidir. Bazı çalışmalar kısa sürer, bazıları uzun bir hazırlık ister ve bunu önceden kestirmek zordur. Sınırlarına gelince, yöntem eğitim almış bir uzmanın yürütmesi gereken yapılandırılmış bir süreçtir, kendi kendine ya da video izleyerek uygulanacak bir alıştırma değildir. Seans sonrası birkaç gün duygusal dalgalanma olabilir; bu beklenen bir durumdur ama uzmana bildirilmesi gerekir. Ayrıca yöntem tek başına bütün bir terapi süreci anlamına gelmez; çoğu zaman daha geniş bir çalışmanın içinde belirli bir amaçla kullanılır. Neyin hedeflendiğini görüşmede açıkça sormak, beklentiyi doğru kurmanın en kolay yoludur.

Bu sayfa yöntemi tanıtır, size uygun olup olmadığını söylemez. Bir yöntemin sizin durumunuzda anlamlı olup olmadığı ancak ruhsatlı bir ruh sağlığı uzmanıyla yapılan değerlendirmede belli olur. Kendinize ya da bir yakınınıza bu sayfayı okuyarak yöntem seçmeyin, seçimi görüşmeye taşıyın.